BMXC Logo
Ngôn ngữ
Tiếng Việt
Giao diện

#4 Ăn mì Quảng, nghe chuyện "Quảng Nam hay cãi" và cái tình của người miền Trung

Ghé quán nhỏ đầu ngõ bên ly nước chè xanh gừng để nghe chuyện tranh lý quanh tô mì Quảng, khám phá góc nhìn thú vị về chữ Mì hay Mỳ và cách gọi con mỳ trìu mến.

Quý Trần
Quý Trần
10 giờ trước10
Ăn mì Quảng, nghe chuyện "Quảng Nam hay cãi" và cái tình của người miền Trung
Những tô mì Quảng đầy đặn đặt trên khay cùng bánh tráng mè nướng giòn, món ăn gói trọn ký ức bản quán của người xứ Quảng. Nguồn: Báo Văn Hóa

Kéo chiếc ghế đẩu thấp nơi quán nhỏ đầu ngõ vào buổi sớm, bạn không chỉ thưởng thức một tô mì Quảng nóng hổi mà còn chạm vào nét tính cách "Quảng Nam hay cãi" bộc trực và ấm áp nghĩa tình. Trên vùng đất thành phố Đà Nẵng mới, mỗi buổi sáng bên nồi nước nhưn vẫn rộn ràng những cuộc trò chuyện đời thường như thế.

Trong kỳ thứ tư này, mời bạn cùng Bánh Mì Xin Chào thong thả bên ly nước chè xanh gừng để lắng nghe tâm tình người miền Trung gửi gắm qua tô mì quê nhà.

Bàn mì Quảng buổi sớm dọn kèm bánh tráng mè, đĩa rau sống, ớt xanh, chanh tươi và tách trà nóng nơi quán quê miền Trung. Nguồn: Báo Đà Nẵng
Bàn mì Quảng buổi sớm dọn kèm bánh tráng mè, đĩa rau sống, ớt xanh, chanh tươi và tách trà nóng nơi quán quê miền Trung. Nguồn: Báo Đà Nẵng

Chuyện "Quảng Nam hay cãi" bên bàn mì buổi sớm và ly nước chè xanh gừng

Vì sao ăn một tô mì sáng lại giúp ta hiểu thêm tính nết của cả một vùng đất? Bởi quán mì quê không phải nơi người ta cúi mặt ăn vội trong im lặng, mà là không gian mở đầu ngày mới bằng những cuộc chuyện trò rôm rả.

Trong kỳ 3 của loạt bài Triết lý mì Quảng đăng trên Báo Đà Nẵng, cố nhà văn Vũ Đức Sao Biển đã ghi lại bốn mẩu chuyện có thật đầy hóm hỉnh ngay trong các quán mì quê ông [3]:

  • Hai vợ chồng ngồi ăn mì rồi tranh luận sôi nổi chuyện tính người mình hay thích của lạ.
  • Hai cô gái trẻ vừa ăn vừa cãi nhau xem địa danh Kỳ Lý là ngã ba hay ngã tư.
  • Chính tác giả cũng góp một cuộc tranh luận về giống gà đá ở vùng Thăng Bình.
  • Một vị khách bàn bên thì tranh lý với chủ quán về con cua lột vùng Núi Thành nấu nhưn mì.

Nghe qua tưởng là chuyện hơn thua, nhưng ngẫm kỹ mới thấy cái "hay cãi" ấy thực chất là thói quen thích truy đến tận gốc sự việc. Người miền Trung thẳng tính, nghĩ sao nói vậy chứ chẳng để bụng bao giờ.

Ẩn sau giọng nói trầm đục có phần gồ ghề ấy là tấm lòng hiếu khách nồng hậu như câu ca dao quen thuộc:

Đất Quảng Nam chưa mưa đà thấm,
Rượu Hồng Đào chưa nhấm đà say.
Ca dao xứ Quảng

Khi tô mì đã vơi, Vũ Đức Sao Biển không quên dặn thực khách uống thêm một ly nước chè xanh nấu với vài lát gừng tươi. Vị ấm của gừng và vị chát ngọt của chè xanh giúp bụng dạ êm ái, để câu chuyện đầu ngày khép lại trong tiếng cười sảng khoái [3].

Tô mì Quảng quê nhà ăn kèm rổ rau cải con, rau thơm, bánh tráng mè và ớt xanh gợi nhớ những buổi sớm mai rôm rả chuyện trò nơi phố thị miền Trung. Ảnh: Hoàng Lê - Báo Tuổi Trẻ
Tô mì Quảng quê nhà ăn kèm rổ rau cải con, rau thơm, bánh tráng mè và ớt xanh gợi nhớ những buổi sớm mai rôm rả chuyện trò nơi phố thị miền Trung. Ảnh: Hoàng Lê - Báo Tuổi Trẻ

Vì sao mỗi người con xa xứ đều giữ một "tô mì Quảng quê nhà" trong trang sách?

Cái tình chân chất nơi quán nhỏ đầu làng ấy đã đi thẳng vào những công trình biên khảo và trang văn của nhiều thế hệ. Nếu muốn tìm hiểu bề dày lịch sử của vùng đất này, độc giả có thể đọc bài giới thiệu trên Báo Đà Nẵng về bộ Địa chí Quảng Nam - Đà Nẵng do hai học giả Thạch Phương và Nguyễn Đình An đồng chủ biên. Công trình dày gần 1.850 trang được biên soạn ròng rã hơn 12 năm đã phác họa trọn vẹn gần 700 năm lịch sử, tự nhiên và cốt cách ứng xử của người Quảng Đà [4].

Còn trong văn chương đời thường, hương vị mì Quảng hiện lên thân thương nhất qua trang viết của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, người sinh ra tại làng Đo Đo (xã Bình Quế, huyện Thăng Bình cũ, nay thuộc thành phố Đà Nẵng). Bài viết trên báo Thanh Niên khi điểm lại tập Sương khói quê nhà và Người Quảng đi ăn mì Quảng đã cho thấy ký ức tuổi thơ ở làng Đo Đo luôn gắn liền với những món ăn dân dã như đường bát, bánh tổ, bánh nổ và tô mì mẹ nấu [5].

Báo Đà Nẵng khi trích dẫn tản văn Người Quảng đi ăn mì Quảng cũng nhấn mạnh một chi tiết rất thật: tô mì Quảng "đúng nhãn hiệu" có lẽ không bao giờ tìm được một công thức duy nhất. Bởi từ độ dày sợi mì, nồi nước nhưn cho tới rổ rau sống, ai cũng có lý lẽ riêng để bảo vệ hương vị quen thuộc của làng mình. Vượt lên trên một món ăn lót dạ, tô mì đã trở thành điểm tựa ký ức của những người con xa quê [6].

Nỗi nhớ ấy từng theo bước biết bao danh sĩ đất Quảng đến tận cuối đời. Một bài ký bằng tiếng Anh của tác giả Hà Nguyễn trên tờ Việt Nam News năm 2016 từng nhắc lại câu chuyện xúc động rằng cố thi sĩ Bùi Giáng lúc sinh thời vẫn hằng mơ về một tô mì Quảng quê nhà trước khi nhắm mắt, còn nhà văn, nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Xuân thì suốt đời say mê cái thú ngồi ăn tô mì dân dã dưới bóng tre làng mát rượi nơi cố quận [9].

Và có khi, sợi dây ký ức ấy lại sưởi ấm cả một mùa đông tuyết trắng bên kia bán cầu. Tháng 12 năm 2023, nhà báo ẩm thực kỳ cựu người Canada Andrew Coppolino (cộng tác viên chuyên mục ẩm thực của đài CBC Radio vùng Kitchener-Waterloo, bang Ontario) đã ghi lại câu chuyện đầy nhân văn tại chương trình gây quỹ thiện nguyện thường niên Sounds of the Season ủng hộ Ngân hàng Thực phẩm vùng Waterloo [10]. Giữa ngày đông lạnh giá, đầu bếp gốc Việt Annie Nguyen (người tập nấu ăn từ năm lên năm tuổi và làm chủ quán ăn gia đình tại thành phố Guelph) đã mang đến sự kiện thiện nguyện nồi mì Quảng gà truyền thống để sẻ chia cùng cộng đồng bản xứ. Khi múc từng muỗng nước nhưn vàng ươm, chị bộc bạch: "Món mì này mang một câu chuyện rất dài. Nó bắt đầu từ bà ngoại, mẹ và dì của tôi ở quê nhà. Và hôm nay, tôi đang viết tiếp truyền thống ấy" [10].

Đầu bếp Annie Nguyen chuẩn bị nồi mì Quảng gà gia truyền của bà ngoại, mẹ và dì tại chương trình thiện nguyện mùa đông Sounds of the Season của đài CBC ủng hộ Ngân hàng Thực phẩm vùng Waterloo, Canada. Ảnh: Andrew Coppolino
Đầu bếp Annie Nguyen chuẩn bị nồi mì Quảng gà gia truyền của bà ngoại, mẹ và dì tại chương trình thiện nguyện mùa đông Sounds of the Season của đài CBC ủng hộ Ngân hàng Thực phẩm vùng Waterloo, Canada. Ảnh: Andrew Coppolino

Góc nhìn thú vị phía sau chữ "Mì", chữ "Mỳ" và cách gọi "con mỳ" trìu mến

Tình yêu dành cho món ăn quê nhà đôi khi còn mở ra một cuộc trao đổi rất thú vị quanh chữ i ngắn hay chữ y dài (dân gian hay gọi vui là y cà rết). Dưới góc độ chuẩn mực chính tả hiện hành, bài phân tích ngôn ngữ trên báo Tuổi Trẻ dẫn Quyết định số 1989/QĐ-BGDĐT năm 2018 của Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết sách giáo khoa phổ thông ưu tiên chữ i ngắn gọn gàng khi âm đọc không thay đổi, dù quy định này không bắt buộc cho mọi lĩnh vực đời sống [1]. Nhiều nhà báo, nhà thơ như Lê Minh Quốc hay Lý Đợi cũng chọn viết "mì" theo đúng quy chuẩn từ điển tiếng Việt hiện đại [8].

Thế nhưng nếu đi dọc Tam Kỳ, Hội An, Ái Nghĩa, Điện Bàn, Duy Xuyên cho tới chợ Cồn hay chợ Hàn ở Đà Nẵng, bạn sẽ thấy phần lớn bảng hiệu quán nhỏ lẫn nhà hàng lâu năm đều ghi "Mỳ Quảng" với chữ y dài. Trong bài viết Mỳ Quảng - Giữa ngôn từ và bản sắc trên Báo Văn Hóa, câu chuyện về một cộng đồng quen tay giữ chữ y dài đã gợi ra góc nhìn rất đáng suy ngẫm được tác giả Tiểu Vũ lý giải thẳng thắn [7] [8]:

Người Quảng thực ra không hề lẫn lộn giữa "mì" và "mỳ". Họ vẫn viết đúng là bánh mì, mì tôm, mì Ý, mì cay. Chỉ riêng với Mỳ Quảng, nhiều người vẫn giữ chữ y dài. Điều đó cho thấy đây không phải một sự nhầm lẫn, mà là một cách gọi có ý thức, gắn với bản sắc riêng của món ăn [8].
Tác giả Tiểu Vũ, Tại sao tôi viết "Mỳ Quảng" mà không viết "Mì Quảng"?

Theo lý giải của PGS.TS Lưu Trang và tác giả Lê Minh Dương trên Báo Văn Hóa, bởi sợi mì xứ Quảng làm từ hạt gạo tẻ của nền nông nghiệp lúa nước chứ không liên quan đến bột lúa mì phương Tây, chữ "Mỳ" được cộng đồng giữ lại như một danh từ riêng mang tính biểu tượng. Thậm chí, người dân quê còn gọi sợi mì ấy là "con mỳ", mượn chữ "con" vốn chỉ sinh vật sống (như con nước, con đường, con tim) để thổi linh hồn vào sợi bột gạo hiện diện trong mọi dịp giỗ quẩy, dựng nhà và sum họp gia đình [7].

Gian hàng mộc mạc của nghệ nhân Trần Thị Thời thuộc khối phố Thanh Chiêm 2 (Điện Phương, Điện Bàn) tại Festival Mỳ Quảng 2025: ở góc phóng to, tấm băng-rôn bên dưới viết "Mỳ Quảng Phú Chiêm" với chữ "y" dài trong khi tấm biển nhỏ trên tủ kính lại đề "Mì Phú Chiêm" với chữ "i" ngắn. Ảnh: Nguyễn Cường - Báo Sài Gòn Giải Phóng
Gian hàng mộc mạc của nghệ nhân Trần Thị Thời thuộc khối phố Thanh Chiêm 2 (Điện Phương, Điện Bàn) tại Festival Mỳ Quảng 2025: ở góc phóng to, tấm băng-rôn bên dưới viết "Mỳ Quảng Phú Chiêm" với chữ "y" dài trong khi tấm biển nhỏ trên tủ kính lại đề "Mì Phú Chiêm" với chữ "i" ngắn. Ảnh: Nguyễn Cường - Báo Sài Gòn Giải Phóng

Nhìn rộng ra, câu chuyện giữa chữ i ngắn và chữ y dài thực chất không phải là cuộc phân định đúng sai, mà là sự giao thoa tự nhiên giữa ký ức bản quán và nhịp sống đương đại. Ngay tại gian hàng quê của nghệ nhân Trần Thị Thời (khối phố Thanh Chiêm 2, Điện Bàn), người ta vẫn thấy dòng chữ "Mỳ Quảng Phú Chiêm" trên tấm băng-rôn đứng cạnh tấm biển "Mì Phú Chiêm" một cách bình dị mà chẳng hề mâu thuẫn [11]. Trong văn bản ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2024 hay trên những bảng hiệu phố cổ, chữ "Mỳ" vẫn ở lại như một nốt trầm hoài niệm [2] [8]; còn trên mặt báo và trong từ điển phổ thông, chữ "Mì" lại đảm nhận vai trò kết nối đại chúng rộng rãi hơn.

Đứng giữa hai dòng chảy ấy, khi mang tô mì quê hương vào thực đơn tại Nhật Bản, Bánh Mì Xin Chào chọn cách viết thống nhất là "Mì Quảng". Đó là lựa chọn của sự hội nhập: một mặt chữ gọn gàng, sáng rõ để khi món ăn bước ra khỏi lũy tre làng và đi xa hơn tới bạn bè quốc tế đang làm quen với tiếng Việt, thực khách có một tên gọi dễ nhớ, dễ tìm. Nhưng phía sau dòng chữ ngay ngắn trên thực đơn ấy, chúng tôi vẫn luôn nâng niu chữ "Mỳ" đầy thương nhớ của quê nhà và trân trọng cách gọi "con mỳ" mộc mạc của cha ông. Bởi với Bánh Mì Xin Chào, đưa một món ăn vào thực đơn chưa bao giờ chỉ dừng lại ở việc phục vụ một bữa ăn ngon miệng, mà còn là cơ hội mở ra nhiều góc nhìn văn hóa để người thưởng thức thêm hiểu và thêm yêu chiều sâu của món ăn trước mặt. Khi tô mì ấy bước ra thế giới, bạn bè phương Tây và người Nhật cảm nhận nó thú vị ra sao? Mời bạn cùng đón đọc kỳ 5 tiếp theo.

Tài liệu tham khảo

  1. Hoàng Dũng (2019, ngày 14 tháng 4). Quy Nhơn hay Qui Nhơn?. Tuổi Trẻ Online.https://tuoitre.vn/phunuonline/quy-nhon-hay-qui-nhon-1101416785.htm
  2. VietnamPlus (2024, ngày 12 tháng 8). Mỳ Quảng được công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia. VietnamPlus (TTXVN).https://www.vietnamplus.vn/my-quang-duoc-cong-nhan-la-di-san-van-hoa-phi-vat-the-quoc-gia-post970227.vnp
  3. Vũ Đức Sao Biển (2013, ngày 14 tháng 4). Triết lý mì Quảng - Kỳ 3: Ăn mì Quảng, nghe chuyện Quảng. Báo Đà Nẵng.https://baodanang.vn/triet-ly-mi-quang-ky-3-an-mi-quang-nghe-chuyen-quang-3029429.html
  4. V.T. Lê (2010, ngày 25 tháng 9). Giới thiệu bộ "Địa chí Quảng Nam - Đà Nẵng". Báo Đà Nẵng.https://baodanang.vn/gioi-thieu-bo-dia-chi-quang-nam-da-nang-3227090.html
  5. Thanh Niên (2012, ngày 31 tháng 8). Có một nhà văn nhớ nhà. Báo Thanh Niên.https://thanhnien.vn/co-mot-nha-van-nho-nha-18555036.htm
  6. Hứa Xuyên Huỳnh (2013, ngày 20 tháng 4). Dấu ấn Quảng. Báo Đà Nẵng.https://baodanang.vn/dau-an-quang-3029841.html
  7. Lê Minh Dương (2025, ngày 5 tháng 6). Mỳ Quảng - Giữa ngôn từ và bản sắc. Báo Văn Hóa.https://baovanhoa.vn/my-quang-giua-ngon-tu-va-ban-sac-140640.html
  8. Tiểu Vũ (2026, ngày 23 tháng 3). Tại sao tôi viết "Mỳ Quảng" mà không viết "Mì Quảng"?. Tống Phước Hiệp / Nhìn Ra Bốn Phương.https://www.tongphuochiep.com/index.php/bao-chi/l-i-hay-y-d-p/42995-t-i-sao-toi-vi-t-my-qu-ng-ma-khong-vi-t-mi-qu-ng-ti-u-vu
  9. Hà Nguyễn (2016, ngày 13 tháng 9). Story of the famous Quảng noodle. Việt Nam News.https://vietnamnews.vn/life-style/342687/story-of-the-famous-quang-noodle.html
  10. Andrew Coppolino (2023, ngày 12 tháng 12). Mi Quang Ga soup: 'Sounds of the Season'. AndrewCoppolino.com.https://andrewcoppolino.com/blog/mi-quang-ga-soup-sounds-of-the-season/
  11. Nguyễn Cường (2025, ngày 7 tháng 6). Du khách trải nghiệm xay bột, tráng mì tại Festival Mỳ Quảng 2025. Báo Sài Gòn Giải Phóng.https://www.sggp.org.vn/du-khach-trai-nghiem-xay-bot-trang-mi-tai-festival-my-quang-2025-post798533.html

Bài viết này thuộc chuỗi: Hành trình mì Quảng (4)

Chỉ vừa đủ ướt đáy tô: Bí quyết phía sau sợi mì Quảng và nồi nước nhưn đậm đà
#2
Chuyện

Chỉ vừa đủ ướt đáy tô: Bí quyết phía sau sợi mì Quảng và nồi nước nhưn đậm đà

Quý Trần •14/11/2026
Read more about Chỉ vừa đủ ướt đáy tô: Bí quyết phía sau sợi mì Quảng và nồi nước nhưn đậm đà
Sắc nghệ vàng, màu điều đỏ và rổ rau sống làm nên hồn cốt tô mì Quảng
#3
Chuyện

Sắc nghệ vàng, màu điều đỏ và rổ rau sống làm nên hồn cốt tô mì Quảng

Quý Trần •17/11/2026
Read more about Sắc nghệ vàng, màu điều đỏ và rổ rau sống làm nên hồn cốt tô mì Quảng
Ăn mì Quảng, nghe chuyện "Quảng Nam hay cãi" và cái tình của người miền Trung
Đang đọc
#4
Chuyện

Ăn mì Quảng, nghe chuyện "Quảng Nam hay cãi" và cái tình của người miền Trung

Quý Trần •10 giờ trước
Read more about Ăn mì Quảng, nghe chuyện "Quảng Nam hay cãi" và cái tình của người miền Trung

Menu liên quan

Được xem nhiều nhất

Bánh Mì Xin Chào Okubo trên sóng NHK: Câu chuyện về tình người và giá trị của lao động tử tế
Tin tức

Bánh Mì Xin Chào Okubo trên sóng NHK: Câu chuyện về tình người và giá trị của lao động tử tế

Quý Trần •02/06/2026
Read more about Bánh Mì Xin Chào Okubo trên sóng NHK: Câu chuyện về tình người và giá trị của lao động tử tế
Bánh Mì Xin Chào được giới thiệu trên tạp chí cà phê uy tín nhất Nhật Bản
Tin tức

Bánh Mì Xin Chào được giới thiệu trên tạp chí cà phê uy tín nhất Nhật Bản

Bánh mì •28/11/2025
Read more about Bánh Mì Xin Chào được giới thiệu trên tạp chí cà phê uy tín nhất Nhật Bản
Sắc nghệ vàng, màu điều đỏ và rổ rau sống làm nên hồn cốt tô mì Quảng
Chuyện

Sắc nghệ vàng, màu điều đỏ và rổ rau sống làm nên hồn cốt tô mì Quảng

Quý Trần •17/11/2026
Read more about Sắc nghệ vàng, màu điều đỏ và rổ rau sống làm nên hồn cốt tô mì Quảng
Kichijoji: Những lát cắt lịch sử, nét tương đồng với phố cổ Hà Nội và trạm dừng chân mới của Bánh Mì Xin Chào
Chuyện

Kichijoji: Những lát cắt lịch sử, nét tương đồng với phố cổ Hà Nội và trạm dừng chân mới của Bánh Mì Xin Chào

Quý Trần •26/06/2026
Read more about Kichijoji: Những lát cắt lịch sử, nét tương đồng với phố cổ Hà Nội và trạm dừng chân mới của Bánh Mì Xin Chào
Thống đốc Kanagawa tôn vinh Việt Nam
Chuyện

Thống đốc Kanagawa tôn vinh Việt Nam

Quý Trần •10/01/2026
Read more about Thống đốc Kanagawa tôn vinh Việt Nam